Mityczna spirala
Od niepamiętnych czasów ludzie nadawali spirali mityczne znaczenie.
Jej kształt odczytywano jako odzwierciedlenie nieskończoności czasu.
Wiele cywilizacji uważa ją za symbol nieśmiertelności. Nie ma więc
w tym nic dziwnego, że od tysiącleci spirala odgrywa dużą rolę także
w licznych grach planszowych.
Jedna z najstarszych, znanych gier spiralnych znajduje się w British
Muzeum w Londynie. Pochodzi ona ze starożytnego Egiptu, gdzie
powstała około 2800 łat temu. Jest to okrągła plansza wykonana
z wapienia w kształcie węża zwiniętego w spiralę. We wgłębienia
wkładano podczas gry marmurowe kulki. Figury przedstawiają królów
od I do VI dynastii. Także i inne plansze do
gry oraz malowidła ścienne, pokazujące zwiniętego
w spiralę węża, zostały odnalezione
w wielu grobowcach Egiptu.
Niektórzy badacze uważają, iż tajemnicza
grecka spirala KRĄG FAESTOSA ma coś wspólnego
ze SPIRALĄ WĘŻOWĄ. Na planszach do gry
najczęściej spotyka się spiralę w formie węża,
przypuszczalnie dlatego, że w wężu dopatrywano
się pradawnego obrazu siły życiowej
wszechświata. Takie ślady odnajdywane
są również w indoeuropejskich źródłach, jak
i na obrazach, a nawet w legendach pochodzących
z Indii. Także w Ameryce, przed przybyciem
Kolumba, wąż obrazował życie po
śmierci, gdyż corocznie zrzucał skórę i na
nowo się „odradzał".
Jedną z najstarszych do dziś znanych SPIRALI
WĘŻOWYCH jest opublikowana około 1690
roku przez Johna Garretta w Anglii gra o nieco
przydługiej nazwie: The royal pass-tyme
of cupid or the new and most pleasant game of
łhe snake.
Plansza oparta jest na zwiniętym w spiralę
wężu i ma typową dla tego rodzaju gier
spiralnych liczbę pól gry, a mianowicie 63.
Zresztą nie ulegała ona zmianom w żadnym
okresie.
Najbardziej znaną grą spiralną była w ciągu
stuleci GRA w GĘSI, która również zdobyła
największą popularność - przede wszystkim
we Włoszech, Francji, w Anglii i Niemczech,
a także w Polsce.
Najwcześniejsza wzmianka na temat istnienia
tej gry pochodzi od Wielkiego Księcia
Florencji, Francesco di Medici, który sprawował
rządy w latach 1574-1587. Miał on
wysłać egzemplarz GRY W GĘSI królowi Hiszpanii
Filipowi II. W roku 1597 niejaki John
Wolfe opublikował w Londynie grę nazwaną:
A new and most pleasant game of goose.
Natomiast lekarz młodego króla Francji Lud-
wika XIII odnotował w swoim dzienniku, że
królewskie dziecię chętnie grywa w ową grę.
W Anglii księżna Norfolk była tak nią oczarowana,
że kazała w parku pałacowym założyć
żywopłot w kształcie spirali.
W Europie zamiast gęsi ulubioną figurą
w tej grze w XVIII i XIX wieku była małpa.
Ukazało się bardzo wiele „małpich gier", które
często przejmowały kształt spirali. Składały się
z 63 pól wraz z przypisanymi do nich wypadkami
i zdarzeniami losowymi.
Od połowy XIX wieku wiedza na temat
symboliki gier spiralnych zaczyna powoli
zanikać. Ich pierwotne znaczenie i sens przechodzą
stopniowo w zapomnienie.
Jednocześnie według tego samego wzorca
zaczęły pojawiać się niezliczone gry towarzyskie,
często o moralizatorskim lub pouczającym
charakterze, jak na przykład GRY POCZTO
WO-PODRÓŻNICZE. Na planszach tych gier
przedstawiano etapy ludzkiego życia, wydarzenia
historyczne, geograficzne osobliwości,
najnowsze osiągnięcia nauki i techniki, czy
wreszcie dzieła literackie.
Przekazywana przez stulecia, jeśli nie przez
tysiąclecia, SPIRALA WĘŻOWA jest podobno
jeszcze dziś chętnie grywana przez Arabów
z plemienia Baggara w Sudanie. Nazywają
ją tam GRĄ W HIENY.