Co łączy Tutenchamona i Lutra?
BACKGAMMON jest obecnie najpopularniejszą, najbardziej znaną i jedną
z najstarszych gier planszowych świata. Nazwa jej została wymieniona po
raz pierwszy w roku 1645, w Anglii, w „Poufałych listach" Jamesa
Howella. Filolodzy przyjmują, że nazwa ta pochodzi albo z języka
walijskiego (back - mały, cammon — bitwa), albo z anglosaskiego (back
- z powrotem, gamen - gra). Od około 1960 roku zaczął się, zapoczątkowany
w USA, swego rodzaju renesans tej gry. Otrzymała ona wiele
nazw i wymyślono dużo jej odmian.
Od tysiącleci prawie żadna z gier nie była tak powiązana z kręgami
arystokracji, panującymi dynastiami, możnymi, potężnymi i bogatymi, jak
ta. Pierwsze ślady tej gry odnajdujemy w grobowcach królewskich z Ur,
w Mezopotamii pochodzących z około 2300 roku p.n.e. Znaleziono je
również w wielu grobowcach wszystkich dynastii starożytnego Egiptu.
Przykładem może być grobowiec Tutenchamona z około 1350 roku p.n.e.
Wtedy gra ta nazywała się SENET lub SENAT. Według Homera grali w nią
żołnierze oblegający Troję, a około 200 lat p.n.e. Rzymianie. Nazywali
ją GRĄ w DWANAŚCIE UNII, a gdzieś koło 100 roku p.n.e. pojawiła się jej
kolejna odmiana LUDUS DUODECIM SCRIPTORUM. Późniejsze odmiany nosiły
określenia ALEA albo TABULA. Cesarz Klaudiusz (41-45 n.e.) napisał nawet
0 tej grze rozprawę. Jest ona również wymieniana przez cesarza
Zenobiusza (474-491 n.e.). Grywali w nią także Cezar, August, Kaligula,
Neron i Dioklecjan.
W pochodzącej z XIII wieku „Księdze gier" hiszpańskiego króla Alfonsa
X, również odnajdujemy wzmianki o tej grze, podobnie jak w wielu
źródłach z okresu średniowiecza. Martin Luter (1483-1546) wychwalał jej
walory, polecał ją również hrabia Zinzendorf (1700—1760). We Francji,
gdzie nazywano ją TRYKTRAK lub JACQUET, uchodziła za ulubioną grę króla
Ludwika XIV. Fryderyk Hólderlin, przebywający w roku 1802 w Bordeaux,
informował, iż grał ze swoimi gospodarzami w TRYKTRAKA. Można
ją było także znaleźć w zbiorach gier Fryderyka Wielkiego, Hohenzollernów,
Wittelsbachów, Romanowych czy cesarzowej Marii Teresy.
Od około 300 roku n.e. pod nazwą NARD albo NARDSHIR znana była
1 popularna również w całym świecie arabskim. Stamtąd rozpowszechniła
się po całej Azji. W Chinach znana jest pod nazwą T'SHU-P'U i SWAN LIU,
w Japonii SUGOROKU, w Syjamie LAN SAKI, a w Korei SSANG RYOUK. Około
1700 roku nazwano ją w Niemczech ODWRACANIE, a później PUFF,
co oznacza „dublet". Jest jeszcze wiele innych
nazw tej gry: w Turcji TAVLA, TABLI; w Grecji:
TAVU, PLAKATO; na Środkowym Wschodzie:
GIOUL; w Hiszpanii: TABLAS REALES; we Włoszech:
TOCCADILLE, TAVOLA REALE; W Szkocji:
GAMMON; W Szwecji: BRADSPEL; a W USA: ACEY
DEUCEY.
Już od stuleci gra ta zrobiła się bardzo
popularna w krajach wschodniej części Morza
Śródziemnego: Grecji, Turcji, Egipcie i Izraelu,
podczas gdy w pierwszej połowie XX wieku,
w większości krajów zachodniego świata, była
prawie zupełnie zapomniana. Dopiero po II
wojnie światowej nastąpił jej tryumfalny powrót,
szczególnie od czasu, gdy w Las Yegas
(USA) rozpoczęto organizowanie turniejów
BACKGAMMONA, na które ściągało tysiące
uczestników.
Od tej chwili umiejętność gry w BACKGAMMONA
należy w „wyższych sferach" do dobrego
tonu. Wypada, od czasu do czasu, zagrać
parę rund tej gry przy barze. Nawet zawodowi
gracze żyją, i to całkiem nieźle, z tego
wyrafinowanego połączenia szczęścia w rzucie
kością z dokładnie wypracowaną taktyką.