Nyout, Yut
Nyout, Yut
Wszyscy badacze są zgodni co do tego, iż gra
ta pochodzi z Korei. Jednakże na temat czasu jej
powstania ich zdania są bardzo podzielone. Culin,
Bell i Dossen przypuszczają, że była już znana
w 1122 roku p.n.e. Tym samym stałaby się ona
pierwowzorem wielu innych gier planszowych,
w tym również PATOLLI, PACHISI, a nawet SZACHÓW.
Murray z kolei pisze, że to niemożliwe, wręcz
absurdalne. Ale tak naprawdę, to nikt nie wie,
ile lat ma ta gra.
Rzeczywiście, do dziś nie natrafiono na żadne
dawne źródła, a najstarsze odnalezione ślady tej gry
pochodzą z XIX wieku. Na względnie sędziwy wiek
tej gry wskazują, wg Culina, pewne powiązania
ze starą chińską grą wróżbiarską, która powstała
w III wieku naszej ery i była podobna do IGING. Także
NYOUT była w pewnych okresach wykorzystywana
w Korei do celów wróżbiarskich, przede wszystkim
do przepowiedni. W tym celu pola gry zostały
oznaczone odpowiednimi znakami. Na niektórych
planszach znajdują się symbole, które informują
o dziejach dynastii Han (od 200 p.n.e. do 200 n.e.).
Szczególnie popularna wśród koreańskiego
społeczeństwa jest gra NYOUT (należy wymawiać
„njut"). Jest ona grą losową, którą wykorzystuje
się często do celów hazardowych, tj. zwykle gra się
w nią na pieniądze. NYOUT oznacza „grę łyżeczkami
ligustra", co może mieć związek z używanymi
w tej grze sztabkami. Są one z jednej strony
oszlifowane na płasko i najczęściej białe, a na stronie
drugiej, wypukłej - pofarbowane lub pomalowane.
Ponieważ pierwotnie były one wytwarzane
samodzielnie przez grających, ich długość jest bardzo
zróżnicowana. Mogą na przykład mieć od 2,5 do
20 cm i średnicę od 8 do 30 mm. Czasami obok
planszy ustawia się stojak wysokości 30-40 cm,
na którym umocowany jest pierścień. Właśnie
przez ten pierścień dokonuje się rzutu sztabkami.
Wszystkie muszą przez niego przejść, co ma
uniemożliwić wykonywanie różnych trików.
W roku 1967 poinformowano autora, iż NYOUT
jest jakoby „od więcej niż 100 lat" własnością
narodową. Nie wytwarzano jej do tej pory w Korei
w sposób przemysłowy ani nie rozpowszechniano
(na przełomie wieków wyprodukowano jej wersję
w USA). Gracze przygotowywali sobie rekwizyty
do gry samodzielnie. Pole było rysowane lub
malowane na papierze lub desce, albo po prostu
na piasku. Figury do NYOUT, symbole czy też koniki
wykonywano z drewna, kamienia, kości, papieru
lub innych materiałów.
Znakiem rozpoznawczym tej gry jest typowa
plansza z polami, która składa się z okrągłego lub
kwadratowego toru zewnętrznego i środkowego
ułożonego w kształcie krzyża. Takie plansze do
gry są rzadkością. Znajdujemy je jeszcze tylko na
rysunkach pochodzących z Meksyku (Teotihuacan,
Palenąue, Tuła) albo z Gwatemali (Seibal). Pochodzą
one z lat od 700 do 900 n.e., z terytoriów
zamieszkiwanych wtedy przez Majów i Azteków.
Odkrycia te stanowią dla niektórych badaczy
podstawę do przypuszczeń, że gry rozpowszechniły
się w momencie zasiedlania Ameryki Północnej
przez ludy z Północnowschodniej Azji.
Nie ulega wątpliwości, że sposób poruszania figur
na planszy w tej grze oraz w NYOUT (Korea), PATOLLI
(Meksyk) i PACHISI (Indie) jest taki sam. Są one
przemieszczane o taką liczbę pól, jaką uzyskuje się
za pomocą rzutu sztabkami, kośćmi lub muszelkami
czy ziarnami fasoli. Identyczny jest też sposób
zbijania figur na planszy.
Inna jest tylko rola krzyża występującego w wyżej
wymienionych grach. Jeśli w przypadku PATOLLI
i PACHISI ma on również znaczenie mistyczne,
to w NYOUT odgrywa raczej podrzędną rolę. Plan
krzyża służy jedynie ewentualnemu skróceniu drogi
figury na planszy.
W roku 1927 powstała bardziej „nowoczesna"
gra planszowa, która wykorzystuje elementy
z wyżej wymienionych gier, tj. pole gry w kształcie
koła i wpisany w nie krzyż. Nazywa się ona ZŁAP
PRZEBIEG GRY
W grze może brać udział 2, 3 lub 4 graczy albo
2 drużyny. Każdy z dwóch graczy lub każdy członek
drużyny, która może się składać z 3, 4 uczestników,
otrzymuje po 2 piony. Cel gry (Ch'ut) w wersji
kołowej znajduje się w górnej części planszy,
a w wersji kwadratowej — w lewym, górnym rogu.
Pole do rozpoczęcia gry znajduje się tuż obok,
po lewej stronie. Z tego miejsca wszystkie
piony przemieszczają się po planszy w kierunku
przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Jeśli
bezpośrednio trafią one na jedno z większych pól
oznaczających rozgałęzienia pola gry, to można
sobie skrócić drogę przez środek planszy, a stamtąd
przesuwać się do mety.
Podczas rzutu każda sztabka skierowana płaską
stroną do góry daje 1 punkt, natomiast za 4 sztabki
odwrócone do góry zaokrąglonymi stronami
otrzymuje się 5 punktów.
Jeśli na trafionym w ten sposób polu znajduje
się pion przeciwnika, to jest on zbijany i usuwamy
go na miejsce startu. Na jednym polu może stać
więcej własnych pionów, które w takim przypadku
przesuwamy razem. Zwycięzcą zostaje ten, kto
doprowadzi wszystkie swoje piony do mety.