Patolli
Patolli
Wielu hiszpańskich kronikarzy dokumentujących
podbój Meksyku, np. Sahagun w roku 1558, a Duran
w 1576, opisywało, z jakim nadzwyczajnym zapamiętaniem
oddawali się Aztekowie grze, którą
nazywali PATOLLI. Z czasem Hiszpanie odkryli, iż gra
ta miała dla Indian wyraźną symbolikę religijną,
związaną z cyklami kalendarza. PATOLLI traktowane
było przez nich jako mistyczne ćwiczenia, w których
naśladowano okresy i ruchy ciał niebieskich.
Ponieważ Indianie nadawali PATOLLI bardzo
oczywiste znaczenie religijne, autorytety katolickie
Hiszpanii postarały się o jej szybkie zlikwidowanie.
Ojcowie Kościoła dostrzegli w niej pogańską ohydę
i w roku 1521 spowodowali uchwalenie praw surowo
zabraniających gry w PATOLLI. Wszystkie plansze
wraz z rekwizytami oraz pismami Indian zostały
spalone. Jednakże fragmenty tej gry zachowały
się przez stulecia w miejscach, które znajdowały
się daleko od hiszpańskich osad. Z odnalezionych
śladów tej gry dostrzec można jej zdumiewające
podobieństwo do indyjskiej PACHISI, o której
najstarsze, znane do tej pory wzmianki pochodziły
właśnie z XVI wieku. Już w roku 1879 zwrócił
uwagę na to pokrewieństwo angielski antropolog
E.B. Taylor.
Od tego czasu trwają spory pomiędzy etnologami
i historykami na temat możliwych związków obu
gier. Jednakże do dnia dzisiejszego nie osiągnięto
w tym temacie porozumienia. Dociekania innych
z kolei badaczy wskazują na wiele cech wspólnych
z pochodzącą z Korei grą NYOUT, której plansza
jest bardzo podobna do plansz gier wywodzących
się z indiańskich tradycji Ameryki Środkowej,
co jednak pogłębia jeszcze zamieszanie panujące
wokół PATOLLI.
PATOLLI, Kodeks florencki
PRZEBIEG GRY
Plansza składa się z czteroramiennego krzyża o 68
polach. W środku krzyża są cztery pola. Na każdym
z ramion krzyża znajdują się po dwa pola oznaczone
trójkątami. Jako kostki do gry wykorzystuje
się duże ziarna fasoli, na których po jednej
stronie zaznaczone są punkty. Gra polega na tym,
by piony znajdujące się na środkowych polach
przeprowadzić do punktu wyjściowego przez trzy
ramiona krzyża. Dzięki temu na dwóch ramionach
powstają różne możliwości kolizji z pionami przeciwnika,
podczas gdy na trzecim jest się niezagrożonym.
W grze biorą udział 2 osoby lub 2 drużyny.
Jest wielce prawdopodobne, że właśnie Indianie
wyposażyli tę stosunkowo prostą grę losową
w symbole. Tak więc na planszy często można
Prawdziwa, pierwotna nazwa tej gry nie została
dotychczas poznana. Jej ślady odnaleziono jednak
w wielu miejscach świata. Można na nie natrafić
między innymi w Meksyku, w Teotihuacanie,
Palenque i w Tule oraz w wielu regionach, dawniej
zamieszkiwanych przez Majów: Jukatanie, Belize
i Gwatemali (Seibal).
Najstarsze odkrycia pochodzą z VII wieku
n.e., podczas gdy pierwsze hiszpańskie wzmianki
o PATOLLI miały miejsce w XVI wieku. Dlatego
też wielu badaczy przyjmuje, iż gra ta jest formą
pierwotną PATOLLI, chociaż istnieją między nimi
znaczne różnice. Pole gry w formie krzyża zostało
otoczone kwadratowym torem zewnętrznym.
W ten sposób plansza stała się bardziej podobna
do koreańskiej NYOUT niż do azteckiej PATOLLI
czy indyjskiej PACHISI.
Obowiązujących w tej grze zasad nie zdołano
odgadnąć do dnia dzisiejszego. Plansza składa
się z kwadratowego toru zewnętrznego i wpisanego
weń pola gry w kształcie krzyża. Każde ramię
podzielone jest na 11 pól. Z rycin pochodzących
na przykład z Kodeksu Borgiów, Kodeksu watykańskiego
czy Kodeksu wiedeńskiego (Codex
uindobonensis mexicanus) można wywnioskować,
że dużą rolę w tej grze odgrywała bogini
Xochiquecal, która była jej patronką i jednocześnie
boginią tańca. Oprócz tego można rozpoznać
24 figury w kształcie ziaren fasoli i 6 kostek,
z czego część badaczy konkluduje, iż chodzi o grę,
która była przeznaczona dla 4 osób (po 6 ziaren
dla każdego gracza).