Pachisi
Pachisi
Liczba graczy: 2—4 albo 2 drużyny
Rekwizyty gry: plansza, po 4 piony dla każdego gracza,
kostki
PRZEBIEG GRY
Pierwotnie do rzutu wykorzystywano 6 muszelek
kauri i liczono otwory skierowane ku górze; suma ich
oznaczała liczbę punktów. Jeśli ku górze nie byl
skierowany żaden otwór, to taki rzut uznawano
za najlepszy i liczono za niego 25 punktów. W języku
hindi słowo PACHISI oznacza liczbę 25. Obecnie używa
się także sztabek kościanych lub tradycyjnych,
dobrze nam znanych kostek z punktami od 1 do 6.
Startem i jednocześnie metą dla wszystkich
pionów jest środek krzyża (char-koni). Z tego miejsca
rozpoczynają swój marsz po planszy, przeciwnie do
ruchu wskazówek zegara, wszystkie piony. Przemieszczają
się one początkowo po środkowym rzędzie
pól, by następnie po zewnętrznych przejść przez
wszystkie cztery ramiona i powrócić w końcu
do środka (char-koni).
W przypadku gdy grają dwie drużyny, to ich
zawodnicy siadają naprzeciwko siebie i poszczególni
gracze lub każda drużyna mają piony jednego koloru.
Na planszy znajdują się specjalnie oznaczone pola,
nazywane twierdzami. Na nich przeciwnik nie może
zbijać wrogiego piona.
Dwa piony tego samego koloru, znajdujące
się na jednym polu, tworzą blokadę, która jednak
może być zbita przez inny podwójny pion dzięki
dokładnemu rzutowi, pozwalającemu ustawić
kolejną blokadę na tym właśnie polu.
Dwa piony lub ich większa liczba w jednym
kolorze, które znajdują się na tym samym polu,
mogą być przesuwane razem.
Można, kiedy okaże się to korzystne, zrezygnować
z rzutu kością, jak również okrążać planszę
dowolną liczbę razy.
Dzięki grze z partnerem w tej samej drużynie,
gra ta daje nadzwyczajną możliwość rozwijania
interesującej startegii. Wyjątkowa prostota PACHISI
przyczyniła się do tego, że należy ona do bardziej
lubianych i najczęściej rozgrywanych gier świata.
Caupur, Chaupard, Chausar
W staroindyjskim języku sanskryckim słowo całush
pada oznacza „cztery nogi" i znaczenie to wiąże się
z pewnością z opartą na planie krzyża planszą do gry.
Podobnie jak w PACHISI w grze biorą udział dwie
drużyny, które jednak nie zaczynają rozgrywki od
środka planszy, lecz z różnych jej punktów. Oprócz
tego nie ma na niej żadnych pól nietykalności.
W Indiach, Birmie, na Sumatrze, w Sri lance, Iraku
i Iranie istnieje wiele kolejnych odmian tej gry.
Ameryka Północna:
Parcheesi, Chessindia
Podobnie jak w indyjskim oryginale, również
i tu grają dwie drużyny, których zawodnicy siedzą
naprzeciw siebie. Środkowe pole planszy (krzyża)
nie jest już tutaj początkiem gry, lecz celem,
do którego zmierzają piony. Poszczególna grupa
pionów tego samego koloru ma swoje własne pole
startu, które znajduje się obok każdego z czterech
ramion krzyża.
W indyjskim oryginale pole środkowe (char-koni)
planszy jest punktem wyjściowym i docelowym,
tj. startem i metą, dla wszystkich uczestników
gry. Odmiana amerykańska ma natomiast miejsca
startowe (wyjściowe) przesunięte na zewnętrzne
obrzeża pola, podczas gdy celem (metą) dla
wszystkich uczestników gry pozostaje środek
planszy.
Liczba punktów jest uzyskiwana za pomocą rzutu
dwiema kostkami do gry. Wolno je wykorzystać
na ruch jednego pionu lub podzielić na przesunięcie
dwóch pionów. Na planszy znajdują się również
specjalnie oznaczone pola, na których nie można
dokonywać zbić. Dwa piony na jednym polu tworzą
blokadę, której nie da się przeskoczyć ani zbić.
Ta amerykańska odmiana PACHISI jest najbardziej
zbliżona do indyjskiego oryginału, a stała się
popularna w USA w XIX wieku.
Niemcy: Śpiesz się powoli, Droga
do schroniska, Z rozwagą do celu,
Zawsze do przodu
W Niemczech w drugiej połowie XIX wieku stał się
popularny nowy wariant PACHISI, który był mniej
interesujący od indyjskiego, abstrakcyjnego wzorca.
Miał z nim także coś wspólnego, mianowicie dotarcie
podróżnika do celu, czyli do zajazdu. Tak jak
w angielskiej grze LUDO (patrz obok), nie grają
tu dwie drużyny, lecz 2, 3 lub 4 graczy, którzy
rozpoczynają podróż ze swoich narożników planszy.
Na trasie drogi do zajazdu odnajdują oni na każdym
z ramion krzyża trzy pola z „ławkami", które
odpowiadają „fortecom" PACHISI. Na tych polach
nie wolno dokonywać zbić.
Piony przeciwnika mogą być zbijane albo dzięki
wyrzuceniu dokładnej liczby oczek i przemieszczeniu
swojego piona na pole, na którym stoi przeciwnik,
albo poprzez wyprzedzenie piona przeciwnika.
Piony tego samego koloru tworzą blokadę, która
nie może zostać przeskoczona ani zbita.
Rzuty wykonuje się jedną kością. Po wyrzuceniu
6 oczek wartość tę podwajamy, tak że zalicza się
wtedy 12 punktów. Cel gry, którym jest zajazd,
często przedstawiany na obrazku na środku planszy,
z gospodarzem czekającym na strudzonego
podróżnika, musi być osiągnięty wyrzuceniem
dokładnej liczby brakujących punktów.
Grę tę proponowało i wytwarzało w Niemczech
w drugiej połowie XIX wieku wielu producentów.
Jest ona szeroko znana do dziś także w Szwajcarii.
Anglia: Ludo, India
Około 1890 roku rozpowszechniła się w Anglii
bardzo uproszczona odmiana PACHISI, która różni się
od oryginału tym, iż nie grają w niej przeciwko sobie
dwie drużyny, lecz 2, 3 lub 4 pojedynczych graczy.
Każdy z uczestników gra indywidualnie. Tak jak
w amerykańskim PARCHEESI, pola startowe znajdują
się w czterech narożnikach planszy. Celem (metą)
jest i tym razem środek krzyża. Na planszy nie
ma specjalnie oznaczonych pól („fortec"), na których
nie wolno dokonywać zbić. Nie można też tworzyć
blokad. Przeciwnie, na jednym polu można ustawić
dwa lub więcej pionów tego samego koloru i dalej
razem je przesuwać. Ale taka grupa pionów może
zostać również zbita, jak gdyby była
tylko jednym pionem.
Niemcy:
Człowieku, nie irytuj się!
W roku 1910 ukazała się w Niemczech, zresztą
po raz pierwszy, okrojona odmiana PACHISI, która
przypuszczalnie z powodu bardzo oryginalnej
nazwy w kolejnych dziesięcioleciach stalą się
najpopularniejszą grą planszową. Prawdopodobnie
jej prototypem była angielska gra LUDO.
Gra CZŁOWIEKU, NIE IRYTUJ SIĘ rezygnuje z wielu
taktycznych i strategicznych subtelności oryginału,
takich jak np. fortece lub ławki, blokady, gra
z partnerem. Ogranicza się do jednego okrążenia
planszy, przy czym celem gry nie jest środek pola,
lecz podporządkowany każdemu kolorowi środkowy
rząd pól utworzony na każdym z ramion krzyża.
W tej bardzo uproszczonej wersji nie można
praktycznie rozpoznać żadnego z wielu szczegółów
strategii oryginału. CZŁOWIEKU, NIE IRYTUJ SIĘ rozszerza
przede wszystkim liczbę graczy do sześciu osób,
ponieważ oprócz klasycznej wersji rozgrywanej
na planszy o planie krzyża, powstała jej gwiaździsta
odmiana z planszą o 6 ramionach.
Francja: Jeu de Dada,
Petits chevaux, Małe koniki
We Francji powstała na przełomie wieków nowa
odmiana PACHISI, która podporządkowana jest
tematowi wyścigów konnych. Dlatego też pionami
są małe koniki (stąd polska nazwa) lub figury
skoczków z szachów. Podobnie jak w LUDO, dwóch
do czterech graczy musi okrążyć planszę, przy
czym każdy rozpoczyna grę ze swojego narożnika.
Nie istnieją pola odpoczynku czy blokady.
Piony przeciwnika można zbijać, gdy wyrzuci
się dokładną liczbę punktów dzielącą piony obu
partnerów. Wyprzedzać wolno piony własne,
jak i przeciwników. Koń, który trafi na pole startowe
przeciwnika, musi wrócić do stajni. Celem są pola
ponumerowane środkowe na każdym z ramion
krzyża, w odpowiednim kolorze, które osiąga
się przez wyrzucenie wydrukowanej na danym
polu liczby punktów.
Włochy: Chi va piano va sano!
Gra rozpowszechniona jest przede wszystkim
w południowej Szwajcarii i północnych Włoszech.
Ta odmiana PACHISI w zasadzie nie różni się od gry
zwanej SPIESZ SIĘ POWOLI.